غنای تفکر؛ رمز ماندگاری حاج ملاهادی سبزواری/ عالمی دینی که هیچگاه مقهور قدرت دنیوی نشد
حسن صیانتی، رئیس دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه حکیم سبزواری در گفتوگو با خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا) از خراسان رضوی، با بیان اینکه به نظر عمده صاحبنظران یکی از معتبرترین و معروفترین شارحان حکمت صدرایی حاج ملاهادی سبزواری است، تصریح کرد: در دنیای اسلام چند جریان فلسفی مهم از جمله جریان فلسفه مشایی که شخصیت بارز این جریان ابوعلی سینا و فلسفه اشراق که شهاب الدین سهروردی سرآمد فکری آن است، وجود دارد.
وی با بیان اینکه شخصیت بارز فلسفه حکمت متعالیه، ملاصدراست، گفت: پس از ملاصدرا با وجود اینکه جریانهای دیگر فلسفی نیز وجود داشتند، اما غلبه و سیطره جریان فلسفی با تفکر و جریان صدرایی بود.
رئیس دانشکده الهیات و معارف اسلامی حکیم سبزواری با اشاره به اینکه افراد بسیاری تلاش کردند به این تفکر و مکتب غنا ببخشند، ابراز کرد: حاج ملاهادی سبزواری از جمله شارحان بنام تفکر صدرایی است و یکی از افرادی است که میتواند اوج تعمق و تسلط وی را بر فلسفه به ویژه فلسفه صدرایی نشان دهد.
صیانتی با بیان اینکه در حقیقت او در کتاب منظومه منطق، یک دوره فلسفه را به نظم درآورده است، افزود: این کتاب نظم فلسفی است تا به امروز نیز منظومه حاج ملاهادی سبزواری یکی از منابع مسلم فهم و شرح فلسفه صدرایی بهشمار میرود.
وی عنوان کرد: ما از حکیم سبزواری به عنوان شارح نام میبریم و نباید منتج به این تفکر شود که او تنها آثار ملاصدرا و دیگر فلاسفه گذشته را شرح کرده و به نحوی مقلد فلاسفه قبل خود بوده است.
استادیار دانشگاه حکیم سبزواری با اشاره به اینکه حاج ملاهادی سبزواری دارای مکتب مستقل فلسفه نیست و در اکثر موارد نظریات فلسفی ملا عبدالرزاق لاهیجی و ملاصدرا را تبیین میکند، تصریح کرد: حاج ملاهادی در دیدگاهها و نظراتش برخی از تفکرات و عقاید ملاصدرا را به نقد و چالش میکشد و در برخی از موارد دیدگاه متفاوت از دیدگاه او دارد و نظرات اختصاصی ویژه خودش را تبیین میکند.
عالمی که هیچگاه مقهور قدرت و شوکت دنیوی نشد
صیانتی با تأکید بر اینکه زندگی حکیم سبزواری، زندگی بسیار قابل تأملی است، ابراز کرد: وی با وجود اینکه دارای وضعیت مالی خوبی بوده است، علاقهمند به فلسفه میشود، این علاقه به فلسفه یک علاقه واقعی بوده است و دوستی و حبی که وی نسبت به این علم داشته، باعث شده او به مناصب دنیوی پشت کرده و هیچگاه مقهور قدرت و شوکت دنیوی نشود، از جمله دیدار ناصرالدین شاه با حکیم سبزواری و متعجب شدن شاه ایران از سادهزیستی این عالم دینی را میتوان دلیلی بر این گفتهها ذکر کرد.
رئیس دانشکده الهیات دانشگاه حکیم سبزواری با تأکید بر اینکه در تاریخ ذکر شده که حاج ملاهادی برای مدتی جهت تذهیب و ریاضت به صورت ناشناس مستخدم مدرسه علمیهای در کرمان شده است، تصریح کرد: ما میتوانیم این سادهزیستی، وارستگی و شخصیت والای انسانی را هنگامی که در کنار آثار و مکتوبات او بگذاریم، به یک شخصیت متفاوت و قابل توجه و ویژه برای شرقشناسان و مستشرقین برسیم.
شخصیت علمی ویژه و نادر
صیانتی همچنین ابراز کرد: نقل قولهای فراوانی از شخصیتهای علمی، فلسفی و شرقشناسان درباره ایشان وجود دارد که از جمله آن میتوان به نقل قول «کنت گوبینو» فیلسوف فرانسوى اشاره کرد که در مورد حکیم سبزواری میگوید: «شهرت او به قدرى عالمگیر شده که طلاب زیادى از ممالک هندوستان، ترکیه و عربستان براى استفاده از محضر او به سبزوار روی آورده و در مدرسه او مشغول تحصیل هستند».
عضو هیئت علمی گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشگاه حکیم سبزواری با بیان اینکه آثار حکیم سبزواری تنوع و گستردگی ویژه و زیادی دارد، اظهار کرد: از جمله این آثار باید به کتاب منظومه و شرح منظومه سبزواری، شناختهشدهترین اثر این دانشمند، رسائل حکیم سبزواری، النبراس فیاسرار الاساس و حواشی بسیاری که بر کتب معروف و شناخته شده نگاشته اشاره کرد که از جمله حاشیه بر اسفار اربعه، حاشیه بر الشواهد الربوبیه فیالمناهج السلوکیه، حاشیه بر کتاب «شوارق» لاهیجی و شرح فارسی بر برخی از ابیات مشکل مثنوی معنوی است که همین گستردگی و تنوع آثار نشان از گستردگی حوزه مطالعاتی حکیم و تسلط و وقوف او است.
تاثیرگذاری در مذهب تشیع
وی با اشاره به تأثیرگذاری فلسفه حاج ملاهادی سبزواری در مذهب شیعه تصریح کرد: یکی از رموز ماندگاری تفکر شیعه، عقلگرایی این اندیشه است بدین معنا که در تفکر شیعه و تعلیمات ائمه معصومین(ع)، آیات قرآن و تعلیمات مذهب تشیع به عنوان یکی از بزرگترین مذاهب کلامی اسلامی، همواره تأکید بر تفکر، تعقل و پیروی از استدلال و روشهای منطقی بوده است که این امتیاز بسیار مهمی محسوب میشود زیرا ما در بسیاری از فرق مذهبی شاهدیم تقابلی میان عقل و ایمان روی داده است.
صیانتی با بیان اینکه در این منظر اگر به تعالیم و تفکر حکیم سبزواری رجوع کنیم، میبینیم او به عنوان شخصیت اندیشمند شیعه با همین نگاه و تفکر دینی، مذهبی و شیعی خود در مباحث کلامی و فلسفی، برداشت و تفسیر آیات قرآنی نشان میدهد، هیچ ناسازگاری میان اندیشه دینی و اسلامی با فلسفه و اندیشه فلسفی و عقل استدلالی وجود ندارد، ابراز کرد: این مهم خود بارزترین تأثیری است که حکیم سبزواری در قوت اندیشه دینی و مذهبی ما میتواند داشته باشد.
مسئول دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه حکیم سبزواری با بیان اینکه امروز به وضوح میتوان تأثیر اندیشه و تفکر حاج ملاهادی سبزواری را در حوزه فکر و اندیشه مشاهده کرد، اظهار کرد: امروز تحقیقات بسیاری روی آثار حکیم سبزواری صورت میگیرد که هر ساله این مطالعات و پژوهشها در قالب مقالات چاپ و در همایشهای ملی و بینالمللی ارائه میشود.
غنای تفکر؛ رمز ماندگاری حکیم سبزواری
این استادیار دانشگاه حکیم سبزواری با اشاره به اینکه رمز ماندگاری حکیم سبزواری غنای تفکر او است، بیان کرد: شخصیت وارسته و ژرفای اندیشه و تفکر این حکیم و فیلسوف نامی شرق به گونهای است که تفکر و تعمق در روش استدلالی او امروز در دو بزنگاه فکری و معنوی به کمک ما میآید.
صیانتی با بیان اینکه نخستین ویژگی بارز اندیشه این فیلسوف سبزواری آزادمنشی و عدم تعصب به دیدگاههای پیشینیان است، ابراز کرد: دومین ویژگی مهم، روش و مسلک حکیم سبزواری و وارستگی او در مقام یک اندیشمند است، به طوری که او هیچگاه اندیشه متعالی خود را آلوده به مطامع دنیوی و جاه و مقام نکرد و این دو ویژگی شاید مهمترین رموز جاودانگی اندیشه و تفکر و سلوک این اندیشمند و فیلسوف سبزواری باشد
