فضیلت تلاوت سوره های قرآن کریم

شرح طهارت الاعراق توسط مهذب نفوس استاد صمدی آملی

تهذیب الاخلاق و تطهیر الاعراق (یا طهارة الاعراق ) ، کتابی به عربی در بارة علم اخلاق نوشتة ابوعلی احمدبن محمدبن یعقوب رازی ملقب به مسکویه ، فیلسوف قرن چهارم و پنجم . مسکویه در جاویدان خرد الحکمة الخالدة  نوشته است که اصول اخلاق را در تهذیب الاخلاق آورده و این نشان می دهد که تهذیب الاخلاق پیش از جاویدان خرد تألیف شده است .

در سنّت فلسفة اسلامی پرداختن به اخلاق فلسفی به صورت مباحث عقلی چندان متداول نبوده و تهذیب الاخلاق یکی از معدود آثاری است که در آن تلاش شده تا اخلاق فلسفی  با بهره گیری از مبانی اخلاق نزد افلاطون و ارسطو تبیین شود.

تهذیب الاخلاق در هفت مقاله تنظیم شده است (مسکویه ، مقدمة تمیم ، ص 24). بعضی آن را شامل شش مقاله و بعضی آن را مشتمل بر هشت مقاله دانسته اند و این ناشی از آن است که در برخی چاپها ترتیب مقالات تغییر کرده و بعضی بخشها با هم تلفیق شده است (رجوع کنید به همان، 1375 ش ، مقدمة امامی ، ص 14).

مسکویه غرض از تألیف کتاب را دست یافتن به اخلاق و کردار نیکو بیان می کند (1410، ص 27) و می افزاید که برای این منظور باید به معرفت نفس پرداخت ؛ یعنی ، کمال و غایت و قوا و ملکات نفس را شناخت (همان جا).

مقالة اول این کتاب مشتمل است بر تعریف نفس انسانی ، اثبات تجرد نفس ، فضائل نفسانی ، قوای نفس و فضائل متناسب با هریک ، بحث از چهار فضیلت یعنی حکمت و عفت و شجاعت و عدالت که در اینجا تأثیر نظرگاه یونانی بویژه افلاطون و سپس شرح نظریة ارسطویی اعتدال مشهود است . مقالة دوم مشتمل است بر بحثی در خلقیات و طبایع ، معرفی صناعت اخلاق که برای نیکوکردن رفتار آدمی و بهترین صناعت است ، نسبت میان نظر و عمل ، مراتب نفس ، و شیوة تربیت کودکان . مقالة سوم در بارة تفاوت میان خیر و سعادت و بحث در آرای گوناگون در این باره است . مقالة چهارم در بارة اعمال انسان ، شرح عوامل زیان کاری در رفتار و حق خالق بر انسان است و اشاره دارد به اینکه ارسطو در این باب تصریح بر عبادت نکرده است . مسئلة اختیاری بودن عدالت یا ستمکاری نیز در آن مطرح شده است . مقالة پنجم در باب انواع محبت ، رأی فلاسفه در باب دوستی و شرایط آن و بحث در بارة رأی ارسطو در مورد سعادت تام است . مقالة ششم ، مشتمل است بر بحث از امراض نفسانی و توصیه به محاسبة نفس برای مدافعة درونی در برابر رذایل و مقالة هفتم در بارة طب نفسانی و درمان بیماریهای اخلاقی ، مسئلة مرگ ، درمان اندوه و تأثیر ایمان در این امر است .